भारतातील डिजिटल आरोग्य आणि हृदय रोग देखभाल

अलीकडेच, प्रोफेसर दोरैराज प्रभाकरन, जो क्रॉनिक डिजीज कंट्रोल सेंटरचे कार्यकारी संचालक आहेत, यांनी भारतातील हृदय रोग देखभाल सुधारण्यात डिजिटल आरोग्याच्या परिवर्तनकारी क्षमतेवर जोर दिला. त्यांनी सांगितले की, उच्च रक्तदाब आणि मधुमेह यासाठी स्क्रीनिंगमध्ये महत्त्वपूर्ण प्रगती झाली आहे, परंतु निदान केलेल्या रुग्णांना प्रभावी उपचार मिळवणे आणि त्यांच्या स्थितीवर नियंत्रण ठेवणे हे एक आव्हान आहे. अंदाजे 315 दशलक्ष व्यक्तींना उच्च रक्तदाब आणि 101 दशलक्ष व्यक्तींना मधुमेह आहे, त्यामुळे एक मजबूत उपचार संरचना आवश्यक आहे.

ऐतिहासिकदृष्ट्या, भारताने हृदय रोगाच्या जोखमीच्या घटकांची ओळख करण्यासाठी राष्ट्रीय कार्यक्रमांतर्गत महत्त्वपूर्ण प्रगती साधली आहे. फेब्रुवारी 2026 पर्यंत, 408.7 दशलक्षाहून अधिक व्यक्तींची उच्च रक्तदाबासाठी स्क्रीनिंग करण्यात आली, ज्यामुळे 70.1 दशलक्ष निदान आणि 55.7 दशलक्ष रुग्णांना उपचार मिळाले. तथापि, आता लक्ष फक्त ओळखण्यावरून रुग्णांना चालू देखभाल आणि उपचारांमध्ये गुंतवून ठेवण्याकडे वळवले पाहिजे.

डिजिटल आरोग्य या अंतराला भरून काढण्यात मदत करू शकते, कारण ते देखभाल निरंतरतेला सुलभ करते. उदाहरणार्थ, उच्च रक्तदाबाचे एक रीडिंग नैदानिक मूल्यांकन आणि नियमित देखरेख यांसारख्या क्रियांची मालिका सुरू करू शकते, जी सर्व डिजिटल साधनांच्या माध्यमातून वाढवता येतात. हे साधने दूरस्थ देखरेख आणि रुग्ण व आरोग्य सेवा प्रदात्यांमधील संवाद सक्षम करतात, यामुळे देखभाल एकाच भेटीनंतर संपत नाही. अभ्यासांनी दाखवले आहे की जेव्हा डिजिटल आरोग्य साधने देखभाल पथांमध्ये एकत्रित केली जातात, तेव्हा त्या नैदानिक परिणामांमध्ये महत्त्वपूर्ण सुधारणा करू शकतात.

तथापि, संभाव्य फायद्यांवरून डिजिटल आरोग्य साधनांच्या एकत्रीकरणास अडथळे आहेत. आयुष्मान भारत डिजिटल मिशनने विविध डिजिटल उपाययोजना सादर केल्या आहेत, तरीही रुग्णांमध्ये त्यांची स्वीकृती कमी आहे. विद्यमान आरोग्य सेवा प्रणालींमध्ये प्रभावी एकत्रीकरण महत्त्वाचे आहे; उदाहरणार्थ, घरच्या रक्तदाबाचे रीडिंग आरोग्य सेवा प्रदात्यांपर्यंत पोहोचणे आवश्यक आहे. याशिवाय, भारताच्या आरोग्य सेवा परिदृश्यातील विविधतेमुळे, उपाययोजना अनुकूलित करणे आवश्यक आहे.

आगामी काळात, लक्ष स्क्रीनिंग संख्यांवरून रुग्णांच्या गुंतवणुकी आणि उपचारांचे पालन करण्याच्या प्रभावीतेकडे वळवले पाहिजे. डिजिटल आरोग्याने पारंपरिक आरोग्य सेवा घटकांचे पूरक असावे, न की त्यांचे स्थान घेणे. जागतिक हृदय दिनाच्या निमित्ताने, भारतात हृदय आरोग्याबद्दलची चर्चा जोखमीच्या ओळखण्यापासून पुढे जाऊन योग्य देखभालसाठी जोडलेले राहण्याच्या महत्त्वावर लक्ष केंद्रित करणे आवश्यक आहे.